آنام دیلینی نئیلایام؟

آنام دیلینی نئیلایام؟

دیرلیگ ده هر وقت چتین لر وار و هم آسانلیق و یاخچیلیق. آما فیکر ائدیرم انسانلار ایچون آرتیخ چتینلیگ و یامانلار گوزه گلیر و یاخچیلیق لار تئز گچیر. بو گونلر ده بو مملکت ایچینده چتین گونلر دیر کی ائلکه داشلاریمیز آتی گونلردن قورخو وارلاری و بیزده ائله بو مملکت ایچینده خلقینن همدردگ و اونلارینگ حس و حالی بیزده ده وار و بیر گون چوره گ غمی و بیر گون داهی، امنیت غمی و بیر داهی گونو انسانلار غمی. آج قالان همنوع دردی و پناه سیز آدام لار دردی... هر دم بیر فیکر وار کی منی اینجیده...

آما بو آرادا بیر داهی دغدغه واریم کی ائله اونونگونان چالیشیرام و او دا آنام دیلی دیر و ائلیمینگ فرهنگی. دیل و فرهنگی کی نئچه مینگ نسللردن بیزه چاتمیش و بیز اونونگ قبالیندا مسوولاگ. گاهی یولداشلاریم منه ایراد دوتیرلار کی داهی گچمیش او زمان کی آنا دیلینی بئسله دنگ و آتا فرهنگینی ساخلادانگ و من اونلارا دا حق قائلم کی بو ارتباط عصرینده و اقتصاد محورلیگ زمانه سینده چتین اولور بو عرصه ده قالماگ کی هر یاندان "مدرسه، دانشگاه، اداره، قونشو، تلوزیون، اینترنت و ..." هجوم گتیرمیش و صلح و آرامشینن آنام دیلینی یادیمنان آپاریر و اوزگه دیلینی منه قالیب ائدر. مثلا "همکار" کلمه سینه نه واژه ایشله دم کی تورکو اولا؟! گونده مینگ کلمه لر بیزیم دیلدن قیراقا گئدیر و یئرینی آیری کلمه لر "فارسی، انگلیسی و..." دوتیر. 

بیر آلما آدلی قیزیم وار کی ۵/۲ یاشیندا و تازه دیل اورگه نیر و بو چالیشمایی واریم. من اونا آنا دیلینی اورگه دم یا فارس دیلینی و یا...؟! یولداشلار و کیمسه لر کی گورور آلما تورکو دیله دانیشیر منه ایراد دوتورلار کی نچی تورکو؟ و من هر نه تلاش ائدیرم اونلار قانع اولمازلار و منه حق وئرمئیرلر...

بیر یاندان آلمایا دئرم دئه "آنا"  و دئیر آما اونونگ سون کو گونو آناسینا دئییر "مامان" و مینگ بئیله مثال لار وار...  و من قالمیشام کی نئیلایام....بو عرصه ده کی انگلیسی دیل واری دیللره غالب اولیر و حتی فرانسه دیلینی آرادان آپاریر منیم رسالتیم نه دیر؟ و خصوصا اوشاغلار دیلی ایچون؟؟.بیلمئرم....!

دیل، هویت معناسی

دیل، هویت معناسی

چوخ قوملرینگ افتخاری گچن نسللردن قالمیش اثرلردیر کی اونلاری یاخچی ساخلارلار و بیر هویت اوز فرهنگلرینه بیلیرلر. بو اثر اولور کی بیر داش اولا یا بیر سفال یا بیر عمارات و یا هر نه کی گچن قرنلردن اله گلمیش.

البته کی بیلیرگ هامی اثرلردن ارزشلی و هویت معناسی وئرن "دیل" دیر کی ملتلری بیربیردن آییرماگ ایچون و اونلارینگ ائلکه سینی و آنا یوردونو تانیدیگ ایچون دیلیندن الهام آلیرلار. بو دیل قرنلر و نئچه مینگ ایللر ایچینده اینجی کیمین بسلنمیش تا ایندی بو عصرده بیزلره چاتمیش.

حرمتلی دیلداشلار! بیز دیلیمیزی ساخلادیگ ایچون نه ایش لازیم دیر گوره گ اونداکی گورورگ قومیت و تمدن لر داشلار، سفاللار و یا هر قدمتلی شئیلر ایچون نقدر بها وئریرلر و افتخارلی یاد ائدیرلر. بیزلر دیلیمیز قالدیگی ایچون نه ایش گورموشگ بو "عصر ارتباط" ایچینده؟؟!!

اوشاقلار کیتابی

ارسلان میرزایی، قشقایی اوشاقلاری ایچون کیتاب یازمیش

"اوشاقلار آی اوشاقلار" کیتابی هونرمند یولداشیمیز ارسلان میرزایی اثری چاپا ائتیردی. بو کیتاب قشقایی دا اولکی کیتاب دیر کی اوشاقلار ایچون چاپ اولونموش. بو افتخارلی اثری عزیز دیلداشیمیز ارسلانا تبریک دئیرم. تاری اونو بیزه ساخلادسین.

بایرام موبارک

آی کوموردن قره کیشی

ال ایاقی یارا کیشی

گون آللیندا دمیر دوین

گونده قوررو چورگ یئین

سنینگ بایرامینگ موبارک               تیمور گردانی

بایرام هامی تورکلره و قاشقایلارا موبارک اولسون. تاریدان سیزلره ساغلیق آرزو ائدیرم.

تیمور گردانی قشقایینینگ بویوگ شاعیری اولدوگو ایچون

گلدیم آما گوینوم داغلی دیر

یاخین دیر بیر ایل اولا کی من بو وئبلاگی یئنگی لندیرمه میشم. آما بوگون گلدیم یولداشلارا کی منیم وئبلاگیما باش وورووب و مندن سوراغ آلمیشلاریدی دئیم کی وارام و گئنه ده یازارام و سیزلره ده باش وورارام... منیم بو مدت یوخلوگومو باغیشلایینگ...

آما دونن آغشام بیر پئس خبر منه چاتددی کی واری اوندان غمگینگ و عزادار..

بیزیم ائلینگ بویوگ شاعیری و طنزلی شعر دئینیمیز استاد "تیمور گردانی"بو دونیایی ائله شعر دئدیگ و دوستلاری گولدوردوگ چاغیندا ترک ائدیب گئتدی. ائله او کس کی آدی گولومسنمگ و طنزینن بیریکمیشدی و هر محفلده دوداغلارا گولمگ و گوینلره شادلیق گتیریردی ایندی بو گئتدیگی اینان بیزی ماتمه و عزایا سالدی و گولومسنمگ دوداغلاردان دونوب اولدو ماتم... 

بو ماتمی اونوتماگ ایچون زمان لازیم دیر آما تیمور گردانی آدی و یادی اوره گلرده دیرری قالیر.یادی خیر!

بو استاد اولومونو خانواده سی ایچون، قشقایی لارا و هونر سئونلره تسلیت دئیرم...  

بایرام موبارک

بایرام موبارک

سالاملار هامی یولداشلارا و هامی تورک دیللی اینسانلارا.

بایرام یاخینلاشدی و یازی یاشیل پرده اینن یئر اوزونه چکدی. بو یاشیللیگ و بو یاز کی بایرام قدمی اینان گلیب دیر دوستلار ایچون و دیلداشلار ایچون موبارک اولسون. تانریدان بیر ساغلیق و وارلیق سیزلره ایسته ییرم. یاشاسین تورک ائللری و تورک دیلی. آرزوم بودور یئنگی ایل، تورکلره افتخار و بویوگلوگ یارادا.. یاشیل یاشاسین قاشقایی و هامی تورکلر...

طهمورث خان اولومو

ائل بولبولو چیله مه گی باش اولدو:

"گویده گئدن ساری قوشلار" آغلاشینگ  

"سیز بیللنگیز تاری قوشلار" آغلاشینگ

چارا سیز داغ نه بیر بیزی داغلادی          

قونان ائللر خبر بیلیب آغلادی

طهمورث خان کشکولی  قاشقایی نینگ بویوگ ییرچی سی و بویوگ هونرمندی فانی دونیاسینی ده ییشدی. بو مصیبتی قاشقایی خلقینه، ائلیمیز هنرمندلرینه و محترم خانواده سینه تسلیت دئیرم.

یئری جنت باغی اولسون.

قوشما- آی کیمین

اوزومدن بیر قوشما کی قالیبی آیری قالیبلاردان دیر بوردا یازیرام.

آی کیمین..

سننگ گویده چالان گون و من اولدوز         

 سننگ یاشیل کیمین یاز و من گول سوز

                        سننگ جوشغون بولاق کیمی، من سویوز    

                        یول اوزاق،  توانیم آز،  چاتا  بیلمم

منم عشقینگ تورونداکی گرفتار                

اولان عاشق محمود کیم و سن نیگار

                        سننگ یاغیش منم قورو شورازار                

                        سئل اول یومور یاغا یاغا جانیمی

سننگ ترلان کیمین گویلر نشانینگ             

سننگ جئیران یاشیل چوللر مکانینگ

                        سننگ شمع و من بی پروا یانانینگ             

                        چکیب شعله سالدی عشقینگ جانیما

سن آی کیمین گوموش اوزلو گونه تای          

گونوم باتیب گل گئجه مه سن اول آی 

                        سنه هامی ایشیقلیگ و منه پای                

                        اولدوزو یوخ آی قه ره نگی گئجه دیر..

  

اوزاق یول کیتابی

اوزاق یول کیتابی چاپ اولوندو

ماذون کردگارا حمد و سپاس ائد          فیکره گئدمه ترک خوف و هراس ائد

قشقایی ائلینی دریا قیاس ائد             چالخانیر چالخانیر برقرار اولور

قاشقایی ائلی و فرهنگی بو دهه و بو دوره ایچینده بیر آیری و طلایی دوره یه قریشمیش. بو سوز دلیلی، فرهنگی و ادبی ایشلردیر کی قاشقایی هنرمندلری و یازانلاری خلق ائدیبلر. هم کیتاب شیکلینده و هم ایری مصافلاردا بو نشان واردیر. یئنگیلیگده  ارسلان میرزایی - ائلیمیزینگ بویوگ و آدوسانلی شاعیری- کیتابی   "اوزاق یول"  آدی اینان چاپا ائتیرمیش و بازارا و فرهنگ عرصه سینه عرضه اولونموش. قاشقایی خلقینه و شعر سئونلر و هنر قدرینی بیلنلر گه ره گ اوخوماق ایچون و شاعیردن حمایت ائدمگ ایچون کی تشویق اولونور و یئنگی ایشلر خلق اولور- بو کیتابی تهیه ائدلر. 

سامی - شاعیر

"سامی" قشقایی نینگ بویوگ شاعیری

موسي خان كشكولي كي "سامي" تخلص ائديرميش قاشقايي نينگ بويوگ شاعيريدير كي آزتر اونو شعر عرصه سينده تانيراگ. بو سببه كي سامي اوزو ایسته مه میش شاعير سويله نه و دفتريني هامي كيمسه دن گيزله‌ميش و اوز زامانيندا كيمسه اونونگ شاعيرليگيندن و شعر دئدیگيندن خبر يوخويموش. اونونگ شعرلريني اوخويانلار بيللر كي سامي بير بويوگ عاشيق و عاريف ‌دير.

"موسي خان بير آد و سانلي خانواده ايچينده دونيايا گوز آچميش (1285 تا 1280قمري). آتاسي (عباسعلي خان) كشكولي كلانتري ايمش. موسي خان كشكولي "شاختايي" سبكينده شعر دئميش. او زاماندا آرتيق بو سبك ايشلنيرميش. بو شاعير 1325 تا 1330 قمري ايلينينگ آراسيندا دونيادان گوز كسميش. بو شعري "سامي" ديوانيندان (كي اوز ال يازماسي و گوزه‌ل خطي اينان وار و هلز ساخلانميش) انتخاب ائديب و سيزينگ ایچون بوردا يازميشام. البته موسي خان سامي بيليرميش بير گون  شعرلريني اوخولار و روحونا درود وئريللر. بير داهي زاماندا بو شاعيري تانيماگ ايچون اوندان آرتيق تر يازارام. سيزده اگر بو شاعيردن مطلب و يا سوز وارينگيز منيم ايچون يازينگ... بو شعري اوخويونگ. 

 واعظا عاشقلري هر دم نچون منع ائيلارانگ      

                 گوز قارا قاشلار كمان بو وحشي جئيراني گورونگ

صورتي اسلاميني بير خال كافر تك دوتوب       

                 اي مسلمانلار گلينگ بو كفر و ايماني گورونگ

جان آلاندير تير م‍ژگان جان وئرندير لبلرينگ        

                 جان و جاناندير اوزونگ بو جان و جاناني گورونگ

بير خالينگ كشورستاندير روم اقليمين آليب         

                 سلطنت تختينده يا رب جاه و سلطاني گورونگ

گوزلرينگ قي باخماقي هر دم منيم جانيم آلير          

                 قاش كمان كيپريگي اوخ بو چشم مستاني گورونگ

عهد و پيمان باغلاديم يار ساچينينگ هر تارينا      

                 تا وارام سينديرمه‌زم بو عهد و پيماني گورونگ

وعده وئردينگ غم يئمه "سامي" طبيب دردينگم   

                 درد و غم آرتيق اولوب بو ترسه ديواني گورونگ

سامي جوانليق عالميندا بير قاشلاري كمان و گوزلري قارا گوزه‌ل معشوقه يه مايل اولور و اونونگ عشقي اوتو شاعري تا وار يانديرير و چون سئوديگي قيز اونا فاميل دير و ياخين، سئوميش بو پنهان سئودا گيزلنتي قالا وفاش اولمايا. ائله بو دليله اونو آز كيمسه لر شاعير تانيللار و بو مصافدا اونونگ آديني يوخوموش...

زبان تورکی بخش اول

زبان تورکی و توانمندی های آن (بخش اول)

برای استفاده فارس زبانان این پست را به زبان فارسی می نویسم.

زبان تورکی حدودا دارای ۳۰ شاخه زنده در دنیا می باشد. زبان تورکی از لحاظ ساختار زبانی جز زبان های شاخه آلتاییک دنیا شناخته شده است. این گروه زبانی به زبان های مغولی، تونقوزی، ژاپنی، تورکی و... می گویند. زبان آلتاییک جز زبان های باقاعده دنیاست که در این بین زبان تورکی جلوه بیشتری دارد.

قانونمندی زبان تورکی و خصوصا زبان تورکی ایرانی در حدی است که در کتاب "دایره المعارف آمریکا نا" چاپ 1962 جلد 15 صفحه 307 چنین نوشته است:

"از لهجه های تورکی که در ایران رایج است لهجه آذری بهتر شناخته شده است و زبان مادری اغلب مردم خراسان و آذربایجان و قشقایی ها را تشکیل می دهد.یک زبان ترکیبی و دارای منظم ترین گرامرهای دنیاست. یک قسمت اصلی در افعال دارد (ریشه) که پسوندهای زمان و شخص و جمع به آن ریشه به طور منظم و با قاعده اضافه می شود. به این جهت فوق العاده صرف پذیر و با قدرت بیان و روشن و دقیق است"

در زبان تورکی ۲۴۰۰۰ فعل وجود دارد که هیچ یک از این افعال در صرف و زمان های مختلف بی قاعده نیستند. این بدین معناست که افعال تورکی در صرف و زمان های مختلف و حالت های متفاوت ریشه اصلی خود را از دست نداده و تنها با گرفتن پسوند، زمان، شخص و جمع به آن اضافه می گردد. 

مثال:ریشه فعل "گئد" از مصدر گئدمگ:

گئدیرم (میروم) گئددیم (رفتم) گئدمیشم (رفته ام) گئده رم (خواهم رفت) گئدیردیم (می رفتم) و... همانگونه که در این مثال عنوان گردید ریشه کلمه "گئد" در زمان ها و حالت های مختلف بر خلاف زبان های فارسی و انگلیسی هیچ گونه تغییری نکرده و فقط به ریشه اصلی کلمه پسوند اضافه شده و حالت های گوناگون را پدید آورده است. قابل ذکر است که کلمات تورکی فقط و فقط پسوند می گیرند و به هیچ وجه پیشوند و یا غیره به کلمه تعلق نمی گیرد. و همین خاصیت زبان تورکی باعث غنای آن می گردد که کلمات و افعال با گرفتن پسوند می تواند مشتقات دیگری را بوجود آورده و به غنای زبانی و واژه ای آن بیفزاید. به این خاصیت زبان تورکی خاصیت "التصاقی بودن" می گویند و آنرا زبان التصاقی می خوانند.

مثال: التصاقی بودن زبان تورکی (کلمات تورکی بر خلاف زبان فارسی و انگلیسی با حفظ ریشه کلمه، فقط پسوند می گیرند):

فارسی                          تورکی                     انگلیسی

ابر                                 بولوت                       cloud

 ابرها                            بولوت لار                   clouds

ابرهای من                     بولوت لاریم               my clouds

آنی که در ابرهایم است    بولوت لاریم داکی      in my clouds و ....

همانگونه که مشاهده می شود کلمات فارسی و انگلیسی برای بیان حالات و زمان های مختلف در جمله ها هم پسوند و هم پیشوند می گیرد اما در زبان تورکی به دلیل با قاعده بودن این زبان، کلمات فقط پسوند می گیرد.  

در زبان تورکی بیشتر کلمات ریشه فعلی دارند ولی در زبان فارسی کلمات ریشه نداشته و بیشتر از روی عادت و تکرار درست شده اند. مثال:

کلمه تورکی                ریشه فعلی کلمه تورکی                   کلمه فارسی

قوناق                                 قونماق                                  میهمان (ریشه؟)

قیزیل                                  قیزارتماق                               سرخ (ریشه؟) 

گول                                    گولماق                                  گل (تورکی)

اوراق                                   اورماق                                  داس (ریشه؟)

سوراغ                                 سوروشماق                          سراغ (تورکی)

دوقلو                                   دوقولماق                              همزاد (ریشه؟)

تانری                                   تانیماق                                خداوند (ریشه؟) 

خاصیت التصاقی بودن زبان تورکی باعث بوجود آوردن کلمات دیگری از ریشه و اصل کلمه می گردد. مثال:

از ریشه کلمه "توپ" کلمات زیر نیز مشتق می گردد در صورتی که در زبان فارسی این خاصیت وجود ندارد.

توپ (توپ)، توپوق (قوزک پا)، توپوق (سخن تند و جسورانه گفتن = دیلینگ توپوق آتیر)، توپ (تپه - بیشتر در زبان قشقایی)، توپ (جمع کردن، گرد کردن - دوواری توپ ائد) توپلوم (نشست)، توپلانتی (انجمن) و...

یا: یولداش (یول + داش) همراه و دوست، قارداش (قارین + داش) هم شکم- برادر، ائداش (ائل + داش) هم ایلی -هم وطن و سیرداش، دیلداش و.... مشتقاتی است که با کمک کلمه "داش" می توان در زبان تورکی بوجود آورد...

در باب توانایی های زبان تورکی و مبانی دستوری آن مباحث قابل توجه فراوانی موجود است که در آینده بدان خواهم پرداخت.

فرهنگ ائلچی سی

قاشقايي فرهنگينينگ ائلچي لري

بوگون دونيا، اينسان لار چاليشمالاري و بيلگيلري دونياسي دير. هر كيمسه اوز دوويرونه مرز چئويره و اوزونو كيمسه لردن آيورا، وارليقي ايچون شك ائدينگ. چون كي بيلمگ و اوگرنمگ و بيلديرمگ اينسانلار روحونونگ يئمئگي دير.

بيزيم ائل (قاشقايي)، تورك دونياسيندا بير آدوسانلي و بويوگ ائل دير. بو آد و سان و بويوگ لوگ راحت و آسان اله گلمه ميش. دوغرولوگا چوخ كيشيلر و چوخ قهرمان لار و چوخ هونرمند لر و چوخ خاتون لار تلاشي و زحمتي و آثاري بو آدي و بو يئري دونيادا بيزيم ايچون آچميش. پس آتالار و آنالار زحمتيني و اومودونو بو مرزلر آراسيندان چاخارداگ و دونيايا تانيديراگ. ايندي بو تهمين بيزيم بويندا دير.

بير هفته موندان گئچميش، قاشقايي نينگ بويوگ يازاري و آراشتيرماسي "اوستاد اسدالله مرداني رحيمي" و بويوگ شاعيري و چالگيسي (سيتار) "ارسلان ميرزايي" كي هر بيري بير بويوگ بيلگين دير، توركيه دانشگاه لارينينگ دعوتي اينان او كشوره سفر ائدديلر و موزيك و ادبيات فئستيواليندا حاضير اولدولار و ائله كي خبرلر وار اونلارينگ هونرلريندن و ارائه وئريلن آثارلاريندان چوخ استقبال اولونموش.. بو مسئله قاشقايي فرهنگي ايچون بير بويوگ اتفاق دير. بو سفر ايچينده ايكي سود و فايدا وار: بيرينجي فايدا قاشقايي فرهنگي و هويتي مرزلردن گچير و تورك دونياسيندا آرتيخ تر تانيديرماگ اولونير و ايكينجي فايدا هونرمندلر و اوستادلاريميز ايچون دير كي دونيادا توركلر اونلاري اينان تانيش اولارلار. دوروستلوگدن اوستاد مرداني و ميرزايي بيزيم ائلينگ ائلچي سي دوروموندا، فرهنگ و هونر آپاريب و آدوسان گتيريبلر.. گئنه ده سفرلر اولسون و اونورلار گلسين. بو باشارما، اونلارا و قاشقايي خالقينا موبارك اولسون...

 

اوستاد محمد حسين كياني اولمه گي ايچون

ائل قوپاردان شاد نغمه لر واي اولدو  

                                     ياز دونيادان بيزه خزان پاي اولدو

اوستاد محمد حسين كياني، قاشقايي نينگ بويوگ ايرچي سي و موسيقي بيله ني بو دونيادان گوز كسدي و جنت قوشو كيمين بهشت گولزاريني ياد ائديب گئتدي.

 

اوستاد كياني بير قرن قاشقايي  شادليقيندا و غمينده ائل قراقيندا واريدي. اوستاد كياني موسيقي هنرمندلرينينگ نئچه نسليني بيبيره وصل ائدميشدي. محمدحسين كياني، اوستاد داوود نكيسا و اوستاد سليمان و اوستاد هادي نكيسا زامانيندا و بو اوستادلار مكتبينده بئسلنميش و سورادان اوستاد حبيب خان گرگين پور و فرود خان و فرهاد خان قراقيندا داياق ايميش. اوستاد كياني گچن ايكي دهه ايچينده جوان لار و موسيقي اينن چاليشان لارا بير بويوگ بلدچي و يول بيلن ايدي و هميشه جوانلار قراقيندا اونلارا انگيزه وئرميش دير. دوغرو سوز بو دور كي اوستاد كياني قاشقايي نينگ و حتي هامي تورك لر آراسيندا كي روايت لري ياخچي سويلردي و اونو گوزه ل سسي اينن ايرلاردي. قاشقايي لار بيلرلر كي اوستاد كياني "اصلي و كرم"، "غريب و صنم" و "محمود و نگار" داستان لاريني نه گوزه ل ائحساسلي اوخوردي كي هلز قولاقلاردا گوزه ل سسي دولانير و اوره گ لرده هلز يئري وار و يادي تا زامان وار ديري قالار.... 

بو بويوگ اوستادينگ اولمه گي محترم خانواده سينه، قاشقايي نينگ هنرمندلرينه و موسيقي بيلن لرينه تسليت اولسون. تاري اونو رحمت ائله سين.

يادي گوينلرده ديرري قالار.

آتالار سوزو

استاد مردانينينگ ده يرلي "آتالار سوزو" كيتابي توركييه كشورينده ده چاپ اولونير

ضرب المثل لر قووملار و ديللرينگ اصلي ترين هويتي دير. من بونا اعتقاديم وار كي ضرب المثل لر عومورو ائله هر ديلينگ قدمتي و عوموروچاز برابر دير. ضرب المثل لر (آتالار سوزو) هر ديلده آتالار و آنالار سوزو دير كي نه بير شخص و نه بير زاماندا دئييلميش بلكه زامان گچميش، تجربه لر ييغيلميش، بير پارا مسائيل لري و واقعيت لري درك ائدميش لر، بير اصل كيمين قبول اولونموش و نسللر اونو نقل ائديب و زنجير وار داهي نسللره ائتيدرميشلر. پس آتالار سوزو عمرو اوزاق دير و ائله ديل تاريخي نينگ اوزاقينا.

"آتي آت يانينا باغلاسانگ هم رنگ اولماسا هم خوي اولار"

بو مثل تعبيري بو دير كي هم نشين و يولداش بيربيردن تاثير دوتارلار و ائله چوخ تاثير كي اگر هم رنگ ده اولدولار تعجبي يوخودير "هم رنگ اولماسا هم خوي اولار" چون كي ايكي يولداش بو قدر باشارير بيربيره موثر اولا.

آتالار سوزو باشارير هر ديلينگ دوامينا و قالماقينا و وارليقينا بير اصلي دليل اولا.

"آتالار سوزو ائليميز گؤزؤ"

پس گلينگ تا ديليميز وارليقي و دوامي ايچون آتالار سوزونه ارزش بيلگ.

 

اون اييل موندان ايلري ائليميزينگ بويوگ اوستادي آقاي اسدالله مرداني، نئچه ايلينگ زحمتيني بير كيتاب قاليبينده چاپا ائتيردي كي اونونگ آدي "آتالار سوزو" ايدي. بو كيتابينگ چاپ اولماگي، قاشقايي ادبياتي ايچون بير بويوگ قوللوق اولوندو. استاد مردانييي هامي كيمسه لري كي ادبيات و هونرينن چاليشماگ وارلاري تانيرلار و بو بويوگ استاد بو كيتاب دان آيري دا نئچه ارزشلي و بويوگ ادبي و تحقيقي كيتاب، قاشقايي ادبياتي و ديلي ايچون يازميش و چاپا ائتيردميش كي حقدن 30 ايل ارزشلي عمروندان تحقيق و مطالعه و يازماگ ايچون وقف ائدميش. آساناك لار- زبان تركي قشقايي و شيوه نگارش آن – مكالمه زبان تركي قشقايي و هامي دان ارزشلي تر و ده يرلي تر قاشقايي سوزلوگو (فرهنگ زبان تركي قشقايي) و داهي مقاله لر و تحقيق لري كي بو زمينه ده ائدميش لر استاد مرداني نينگ آثاري دير. اولا كي قدردان اولاگ و قدرشناس.

استاد مرداني نينگ آثاري نه فقط قاشقايي توركلري ايچينده استفاده اولونير بلكه ايران توركلري ده بو كيتابلاري استفاده ائديرلر و اونلار ايچون ده بير مرجع دير و حتي دونيادا بو تحقيق لرينگ انعكاس واري و تاثير. تازاليگدا بير خبر بيزه چاتدي كي استاد مردانينينگ "آتالار سوزو" كيتابيني توركييده بير تورك ادبياتينينگ بيلينجي سي (دانشجو) توركيه نينگ لاتين الفباسينه دوندرير تا باشارا بو ديله و بو الفبايا چاپ ائده و اونو توركيه خلقي ده مطالعه ائده بيله. بو اتفاق بير بويوگ افتخار دير اول استاد مرداني ايچون و سونگدان دا  قاشقايي خلقينه. تورك دونياسيندا داهي مرزلر آرادان گئدير و هونر و ادبياتي مرز تانيماز. تاري دان هامي تورك ادبياتي ايچون و خصوصا استاد اسدالله مرداني ايچون كي بيزه چوخ افتخارلارا نصيب ائدميش ساغليق و خوشحالليگ آرزوسو واريم...

بو خبري بوردا دا اوخويونگ http://www.qashqaiturk.blogsky.com/1387/11/11/post-57//    

ديل يازماگي

با سلام خدمت دوستان عزيز

ابتدا از تمامي عزيزان بابت تاخير چند ماهه ام در عرصه وب نويسي معذرت مي خواهم.

البته گرفتاري هاي جور واجور باعث تاخير و غيبت من بوده است.

در ثاني "قشقايي ديلينه يازان و دانيشانلاردان ايستئيرم كي ديليميزينگ دوامي و قالماگي ايچون كي تورك ديلينينگ دونياسيندا اوزو بير اصلي شاخه دير، دقت ائدگ و ائله بو جور كي حساسيت واريميز دير كي تاجيك ديل بو ديله قاريشمايا تورك ديلينينگ داهي شاخه لرينينگ كلمه لريني بو ديله قاريشديرماياگ. بيزيم ديليميز چوخ دا توانلي دير و ائله بو جور كي گچن نسل لر و آتا و آنا لاريميز دانيشميش و دانيشيرلار بيزده او سبكه و او يولا دانيشاگ و يازاگ. من بو قشقايي وئب يازانلارينينگ توركو متن لري ايچين ده چوخ آيري و غريب كلمه لر گوروره م. بو روش يازماگ بير مودت دن سورا بيزيم قاشقايي ديليني آرييق ائدير و آرادان آپارير. چوخ اصرارينگيز اولماسين كي عجيب و غريب كلمه لر ايشه آپارانگيز.. ائله يازينگ كي اوخويانلار و مخاطب لر آنگلايا سوزونگوزو... والله من ده بو ديل ايچون و بو فرهنگ ايچون چوخ دغدغه واريم.. تاري ساخلادسين...

ائلخانی آهنگی

حکایت آهنگ ایلخانی

قشقایی ها با همدستی محمد خان بلوچ در جنگ شولستان رودر روی نادر شاه افشار قرار گرفتند. پس از شکست و مرگ فجیع محمد خان بلوچ بدست نادر شاه، طوایف بسیاری از قشقایی ها هم که همدست محمد خان بلوچ بودند راه تبعید به خراسان را پیش گرفتند. آهنگ جانسوز ائلخانی یکی از یادگارهای آن دوران اشک و آه است. دختری ایلیاتی که نامزدش به همراه تبعیدی ها در خراسان به سر می برد با نوایی جانسوز به زوار حضرت امام رضا متوسل می شود و پیغامی جانسوز در قالب چند بیت شعر ارسال می کند. این ابیات نمونه ای از لفظ قشقایی ها در دوره نادر شاه افشار است:

غرییم افشار ائلینده                چکمز ارابه دردیمی

..........                             .........

گئدینگ یالوارینگ یاخارینگ      مشهد زوارینی قئیتارینگ

بیر ناما یازدام آپارینگ             او نازلی یارا دردیمی

قالی پازیریک

پيوستگي نقش قالي پازيريک با تامغاي قشقايي

قالی سه هزار ساله پازيريک متعلق به ايل قشقايي است:

قبل از توضیحات در مورد این قالی به تصوير زير توجه نماييد:

شکل اول اين تصوير حرف قاف زبان ترکي باستان (تامغا) است که اين علامت متعلق به ايل قشقايي يا همان شاخه قايي ترکان جهان مي باشد و قشقايي ها از اين علامت و حرف در پرچم ها، سنگ قبرها، دست نوشته ها، تزیین دست بافته ها و داغ گوسفندان و چهارپايان استفاده مي نمودند و در بين قشقايي ها به ائل اجاقي (اجاق ايل) معروف است.

شکل دوم  و مياني تصوير بالاهمان نقش مايه اصلي قالي پازيريک است. با کمي دقت مي توان دريافت که اين نقش همان تصوير اول (حرف قاف قشقايي که در ابتدا توضيح داده شد) مي باشد و با کمي تغيير و تزيين به اين شکل درآمده است.

و شکل سوم تصوير بالا نقش دونابيگي گليم قشقايي است که باز همان فرم شيوه رفته نقشمايه قالي معروف پازيريک مي باشد.

 تصویر فوق و توضیحات ارائه شده در باره آن بیانگر آن خواهد بود که قالی پازیریک به دست زنان هنرمند ایل قشقایی بافته شده است و همچنین تاریخ نشان می دهد که روزگاری زیستگاه اصلی ایل قشقایی نیز در حوالی همین نقطه بوده است که اکنون قالی سه هزار ساله پازیریک کشف شده است.

 

قالي سه هزار ساله پازيريک در يک منطقه اي به همين نام در ميان يخهاي روسيه کشف شد و هم اکنون در موزه آرميتاژ لنينگراد روسيه نگهداري مي شود. ظاهرا قديمي ترين قالي بافته شده به دست بشر است که هنر شناسان، ايراني بودن آن را محرز مي دانند. قابل توجه است که نقش مايه اصلي اين قالي از بيست و چهار کاشي تشکيل شده است. در اینجا لازم است بدانیم که زبان تامغاي ترکي از 24 حرف تشکيل مي گردد که هر يک از اين حروف متعلق به يکي از طوايف و شاخه هاي ۲۴گانه ترکان جهان مي باشد و حرف قاف که در ابتداي شکل زير به تصوير کشيده شده است نيز متعلق به ايل قشقايي بوده و اين علامت مخصوص در پرچم ها، سنگ قبرها، دستباف ها و داغ چهارپايان و گوسفندان این ایل استفاده مي گرديده است و اکنون در ميان قشقايي ها به عنوان تامغاي ايل (ائل اوجاقي) مورد قبول است. لازم به ذکر است که نقش دونابيگي (تصوير پايين شکل فوق) در گليم قشقايي که به وفور يافت مي شود فرم شيوه رفته همان نقش قالي پازيريک است. صرف نظر از اين موارد، گره نامتقارني که در بافت قالي پازيريک به کار رفته از گذشته تاکنون در ميان قشقايي ها در بافت قالي از اين گره استفاده شده و میشود و قشقايي ها از معدود اقوام ايراني است که در بافت قالي هايشان از گره نامتقارن استفاده مي کنند. قابل ذکر است که قالی قشقایی و دیگر دست بافته های زنان این ایل در میان جهانیان شهرت و ابهت خاص داشته و دارد. 

در آخر از دوست عزيزم آقاي عوض الله صفري کشکولي که در تهيه نقشه و تکميل تحقيقات اينجانب درباره قالي مذکور در جهت شناساندن فرهنگ و هنر دیرینه ایل قشقایی به جهانیان همکاري نمودند کمال تشکر و قدردانی دارم.

پیام امروز

 

سهم ما از یک نبرد

 

امروز روز احیای سنت ، فرهنگ و هنرهای گرانبهای است که مدرنیته و صنعتی شدن زندگی بشر آن را تهدید می نماید. همه ما هر روزه شاهد مرگ و زوال سنت ها، فرهنگ ها و نابودی دستاوردهای فرهنگی و هنری جهانیانی هستیم که اکنون جای خود را به آنچه که از رسانه ها و ارتباطات تبلیغ می شوند می دهد. همه ما می دانیم در گذشته ها برای شکل گرفتن و همه گیر شدن اصولی از سلسله اعتقادات و نگرش های قومی و مردمی در هر گوشه از جهان پهناور به چه مشقت ها، سختی ها و خون دل خوردن هایی نیاز داشته است. گاهی سال ها و شاید قرن ها به طول می انجامیده است تا هنری و دستاوردی در یک قوم به ارزش و هنجار عمیق تبدیل گردد.

اما همه ما امروزه بر این باوریم که سرعت ارتباطات همه جانبه مردم جهان با یکدیگرو تاثیر جهانی شدن ارزش ها در تمام نقاط دنیا چشم گیر است. امروز مردم دنیا از بال زدن یک پروانه در هوا تا بزرگترین اتفاقات جهان هستی از جنگ تا پیشرفت و فناوری های بشری بلافاصله مطلع می گردند و تاثیر می پذیرند. جهان و مردمان آن می روند تا با پیوستن به هم دنیایی یکپارچه و با آداب، رسوم، نگرش، زبان و قانون مشترک و بدون مرز تشکیل دهند و همان دهکده جهانی را رقم زنند. جهانی با محتویات فرهنگ و رسوم و قانون و زبان کلان فرهنگ ها و کسانی که توانسته اند در این ارتباط جهانی و تبلیغات رسانه ای خود را بر مردم عرضه نمایند.

حال سوال این است: پس سهم خورده فرهنگ ها و آنانی که دیر می جنبند در این دهکده چیست؟ آنانی که فرهنگ های غنی به یاگار مانده از خون دل خوردن های نیاکان خود را در مرزهای بسته خود به دیگران عرضه نداشته اند چه؟! مرگ؟ نابودی؟ زوال؟

آری! اینان به اجبار و ناخواسته و ندانسته تن به قبول فرهنگ های صادر شده از دیگران داده اند و خواهند داد.

آنان داشته های خود را چون غذایی فاسد شده که نه خود خورده و نه به دیگران داده اند دور خواهند ریخت و برسر سفره و داشته های دیگرانی خواهند نشست که از ماهیت آن بی اطلاعند و مصرف کننده ای بیش نخواهند بود. آیا ما نیز در خوابیم و پذیرای تغییرات جهانی هستیم آنگونه که در این اقیانوس هولناک غرق شویم؟؟؟؟!! اگر چنین است پس اینک جواب نیاکان و مشقت های بی دریغ گذشتگان را چه بدهیم؟ سهم ما از این دهکده چیست؟؟؟!!!

هم ایلی های عزیز! به هوش باشید. به هوش باشید تا دست در دست هم ما نیز در این تحول و حفظ ماهیت فرهنگ خود و شناساندن آن به جهانیان پیروز باشیم. لازمه این تحول نیز شناخت از خود و داشته های خود و اعتقاد بر آن است. هویت، اصالت، اتحاد  و مهمتر از همه زبان خود را محفوظ داشته و بر آن بیفزاییم تا بمانیم و بمانیم و بر این ماندگاری ببالیم....

"قشقایی ائلینی دریا قیاس ائد         چالخانیر چالخانیر برقرار اولور"  

        

قارلی قیش شعری

این هم شعری از سروده های خودم برای شب های سرد زمستانیتان که در قالب مخمس یا ۵ مصراعی از قالب های اشعار ترکی سروده شده است... نظر با شماست...

           قارلی قیشیم

گینه گلیب گئجه آلمیش توانیم     

یوخو سیزام سکوت آلمیش هر یانیم

نه سوز بیلن واردیر نه بیر یانانیم

            گور نه سووق قراریمی کسیب دیر

            بو اسن یئل قار چولوندن اسیب دیر

قرنگی دیر اوزوم گورمم اوزومو

آنگلامئیرام اوز دئدیگیم سوزومو

گویه قره بولوت گلیب گوزومو

            بو گورونمز آی یولونا سالمیشام

           آی دا یاتیب من یوخو سیز قالمیشام

ائله سانکی اونودموش دیر روزگار

منیم تکین یئره دوشگون اولان وار

وورولوب دیر قاپی یولو یاغمیش قار

           یازیدان بیر خبریم یوخ نیجه اولدو

           دانگ اولدوزونگ چالدیگینه گئج اولدو

آیاق سسی قورخو کولگه سالییور

بیر قوش سسی آیریلیغدان نالییور

پوزغون اوره گیمنن قرار آلییور

          جوشغون اولوب یانان دردیم ده شیب دیر

          طاقتیم طاق اولوب صبریم داشیب دیر

آیریلیغینگ آغیرلیگی دوشومده

هر نه پئسلیگ فیکر و خیال باشیمده

 گچن گئجه بو تعبیرلی دیشیمده

           اوزوم گوردوم بیر قوشودوم زارینجی

          سوزوم وای دیر یئریم ویرانه کونجو

اینانمئیرام شام دولانیب گون چالا

قارلی قیشیم باش اولوبان یاز اولا

ایسیدمیش تنیمده اگر جان قالا

           سحر نئچه گولگز یاغلیق سره رم

           چوله یاز و گوینه ساغلیق سره رم

                                     فرود جهانگیری ـ زمستان ۸۵

ارسلان میرزایی

دوست عزیزم، جناب آقای ارسلان میرزایی هنرمند شاعر و موسیقی دان با ارزش ایل قشقایی، که نامش در دل مردم قدردان، آشنا و شناخته شده است.ایشان دارای زبانی شیوا و گیرا در شعر و پنجه هایی توانا در مضراب های ساز ستار می باشند. شاعری که بیانگر وقایع، حقایق و دردهای مشترک مردم ایل و احساسات درونی خویش است. ایشان به حق از شاعران توانای ایل و از ادامه دهندگان مکتب کلاسیک شعر ترکی و همچنین از پایه گذاران شعر نو و نوسرایی "یئنگی قوشما" در شعر و ادب قشقایی می باشد. منظومه بلند "اوزاق یول" ایشان شنیدنی و خواندنی است. شعری که گذشته و تاریخ ایلمان را به حال و آینده پیوند می زند. امیدوارم مردم عزیز، قدردان زحمات شاعران و قلم زنان جامعه مان باشند.

 

قشقايي

ايــرانـیـنـگ عـزتــي بــللي يــادگــار

سن فارسیـنگ شوكتي بؤيیگ افـتـخار

گلیـب سندن  ياخچي گچسين  روزگار 

                يـاشاسیـن فرهنـگينگ ـ ديلينگ قشقايي   

               اگيـل‌مسيـن سنـيـنگ بئـليـنگ قشقـايي

گؤزلرینگ كاساسي ياشدان‌دوْلمـاسیـن

گونونگ ‌ياخچي‌اوْلسون‌يامان‌اوْماسیـن

ابـدنـچـز سـارالـمـاسیـن سوْلماسیـن

                 يارپاغیـنگ‌ـ ريحانیـنگ‌ـ‌گولونگ‌قشقايي

                 آچیـلسیـن قاناتیـنگ ـ قوْلونگ قشقايي

قـشـلاقیـنگ گؤي داغلي ـ يازي باصفا

يـئیلاقیـنگ بولاقلي ـ يئري خوش هوا

چـايلاریـنگ كميـنه سالدیـنگ قونالقا

                 چيـچكـلـي چـؤل چمي يوردونگ قشقايي

              دشمني مصـافـدا يــوْردونـگ قشقـايـي               

 شئـر ايـگيـدلـر دامانیـنگدا بئسله‌دينگ

دار گـونلرده ‌ميـدانـلارا سسله‌ديـنـگ

تـئـللرينـي گولگز قانـا ايـسلادیـنگ

                 كـمـرلـري سـالـدیـنـگ سسه قـشقـايـي

                 بـاج وئـرمـه‌دينـگ هئـچ نـاكسـه قـشقايي

بـو خـزانـدا گليـر گـولوستــان ايـسـي

اؤلولـرده هنــوز گـليـر جـان ايـســي

داغ و داشیـنـگ هنـوز وئـرير قان ايسي

                 افــتــخـارلـي ـ آد و سـانـلـي‌قـشـقـايـي

                 سنـگـرلـري گولگـز قـانــلي قـشـقـايـي

داهـا گـلـمـز آيـايـدیـن يـاز گئجه‌سي

چوْبان‌ _چوْلوق هاي و هوي ـ‌ايگيد سسي

داغیلماز چـؤللـره دارغــا ده‌وه‌سـي

                 ائـللـر كـوچـدو  داغـدان ائـنـدي قـشقايي

                 گـليـب هـامـي كنـده قـونـدو قشـقـايـي

وطنـيـنـگ يـوْلـونـا تؤكردینگ ‌قانیـنگ

قوْرخـو بيلمزدينگ گئدسيدي جانیـنگ

تـاريـخلار ساخلادار سنينگ  نشانیـنگ

                 داغ و داشــي داسئتـانــلـي قــشـقــايــي

                 بـئـشـه‌لـري « ارسـلانـلـي » قـشـقـايــي

 

                                             " ارسلان میرزایی"